Aft, ağız içinde, dilde, yanak içlerinde, dudakların iç kısmında ve bazen boğaz girişine yakın bölgelerde oluşan, genellikle yuvarlak veya oval şekilli, ortası beyaz veya sarı, çevresi kırmızı halkalı ağrılı yaralardır. Halk arasında “ağız yarası” olarak bilinen aftlar, her yaş grubunda görülebilir ve özellikle konuşurken, yemek yerken ve içecek içerken ciddi rahatsızlık verebilir. Çoğu zaman zararsızdır ancak sık tekrar eden ve uzun süre iyileşmeyen aftlar mutlaka değerlendirilmelidir.
Aft Neden Oluşur?
Aft oluşumunun tek bir nedeni yoktur. Birçok faktör birlikte rol oynayabilir. En sık görülen nedenlerden biri bağışıklık sisteminin zayıflamasıdır. Stres, uykusuzluk, yoğun yorgunluk ve psikolojik baskı bağışıklık sistemini etkileyerek aft oluşumunu tetikleyebilir. Ağız içinin yanlışlıkla ısırılması, sert yiyeceklerle tahriş olması, diş fırçasının sert olması veya diş protezlerinin vurması gibi travmalar da aft oluşumuna zemin hazırlar.
Vitamin ve mineral eksiklikleri, özellikle B12 vitamini, folik asit ve demir eksikliği aft oluşumunda önemli rol oynar. Hormonal değişimler, adet dönemi, gebelik gibi durumlar da bazı kişilerde aft sıklığını artırabilir. Asitli, baharatlı ve çok sıcak yiyecekler, bazı gıdalara karşı hassasiyet ve sigara kullanımı da aft oluşumunu kolaylaştıran etkenler arasındadır.
Aft Türleri Nelerdir?
Aftlar boyutlarına ve iyileşme sürelerine göre farklı gruplara ayrılır.
Minör aft
En sık görülen aft türüdür. Genellikle 3-10 mm çapındadır. Çok ağrılı olabilir ancak iz bırakmadan 7-10 gün içinde kendiliğinden iyileşir.
Majör aft
Daha büyük ve daha derin yaralardır. İyileşme süresi uzundur ve bazen iz bırakabilir. Konuşma ve beslenmeyi ciddi şekilde zorlaştırabilir.
Herpetiform aft
Çok sayıda, küçük ve bir arada çıkan aftlardır. Görünüm olarak uçukla karıştırılabilir ancak uçuk virüs kaynaklıyken herpetiform aftlar farklı nedenlere bağlıdır.
Aft Belirtileri Nelerdir?
Aft oluşmadan önce genellikle o bölgede yanma, batma veya karıncalanma hissi olur. Kısa süre içinde kızarık bir alan ortaya çıkar ve ardından ortası beyaz veya sarı renkli yara oluşur. Aftlar oldukça ağrılıdır. Yemek yerken, özellikle tuzlu, ekşi veya baharatlı gıdalar tüketildiğinde ağrı artar. Konuşurken ve gülümserken bile rahatsızlık verebilir. Bazı kişilerde afta eşlik eden hafif ateş ve halsizlik de görülebilir.
Aft Bulaşıcı mıdır?
Aft bulaşıcı değildir. Uçuk ile sık karıştırılır ancak aft, virüs kaynaklı değildir ve kişiden kişiye geçmez. Bu nedenle aynı bardak, çatal veya havlu kullanımıyla bulaşma riski yoktur. Ancak ağız içinde açık yara olduğu için hijyene dikkat edilmesi önemlidir.
Aft Neden Sürekli Tekrarlar?
Bazı kişilerde aft yılda bir iki kez çıkarken, bazı kişilerde ayda birkaç kez tekrarlayabilir. Sık aft çıkmasının en önemli nedenleri arasında bağışıklık sistemi sorunları, vitamin eksiklikleri, kronik stres, hormonal dengesizlikler ve bazı sistemik hastalıklar yer alır. Behçet hastalığı gibi bazı hastalıklarda aftlar çok sık ve şiddetli görülebilir. Bu nedenle aftlar sürekli tekrarlıyorsa ve uzun süre iyileşmiyorsa altta yatan neden mutlaka araştırılmalıdır.
Aft Nasıl Teşhis Edilir?
Aft teşhisi genellikle ağız içi muayene ile konur. Diş hekimi veya doktor, yaranın görünümüne bakarak aft olup olmadığını kolayca ayırt edebilir. Ancak aftlar çok sık tekrar ediyorsa, büyük ve ağrılıysa veya iyileşmesi uzun sürüyorsa kan tahlilleri istenebilir. Bu tahlillerle vitamin ve mineral eksiklikleri, bağışıklık sistemi problemleri araştırılır.
Aft Nasıl Tedavi Edilir?
Aftların çoğu kendiliğinden iyileşir ancak ağrıyı azaltmak ve iyileşmeyi hızlandırmak için çeşitli yöntemler uygulanabilir. Tedavi, aftın şiddetine ve sıklığına göre planlanır.
Topikal ilaçlar
Aft üzerine sürülen jel, pomad ve spreyler ağrıyı azaltır ve iyileşmeyi hızlandırır. Bu ürünler yaranın üzerini kaplayarak koruyucu bir tabaka oluşturur.
Ağız gargaraları
Antiseptik ve yatıştırıcı gargaralar, ağız içindeki bakterileri azaltır ve yaranın enfekte olmasını önler. Aynı zamanda iyileşme sürecini destekler.
Vitamin takviyeleri
Eğer aftın nedeni vitamin eksikliği ise B12, folik asit ve demir takviyeleri önerilebilir. Bu sayede hem aftlar azalır hem de genel sağlık desteklenir.
Ağrı kesiciler
Çok ağrılı aftlarda doktorun önereceği ağrı kesiciler kullanılabilir. Ancak bilinçsiz ilaç kullanımından kaçınılmalıdır.
Aft Oluşumunu Önlemek İçin Neler Yapılabilir?
Aft oluşumunu tamamen engellemek her zaman mümkün olmayabilir ancak risk azaltılabilir. Ağız hijyenine dikkat etmek, yumuşak uçlu diş fırçası kullanmak, dişleri nazikçe fırçalamak önemlidir. Asitli, çok baharatlı ve sert gıdalardan kaçınmak, ağız içini tahriş edebilecek alışkanlıklardan uzak durmak gerekir. Stres yönetimi, yeterli uyku ve dengeli beslenme de aft oluşumunu azaltmada etkilidir. Vitamin ve mineral eksikliği varsa mutlaka giderilmelidir.
Aft Ne Zaman Ciddiye Alınmalıdır?
Aftların büyük çoğunluğu zararsızdır ancak bazı durumlarda mutlaka doktora başvurulmalıdır. İki haftadan uzun süredir geçmeyen aftlar, çok büyük ve ağrılı olan yaralar, sık sık tekrar eden aftlar, ateş ve halsizlikle birlikte görülen aftlar mutlaka değerlendirilmelidir. Bu tür durumlar altta yatan farklı bir hastalığın habercisi olabilir.
Klinik34’te Aft Tedavisi ve Yaklaşımı
Klinik34 Ağız ve Diş Sağlığı Kliniği’nde aft şikayeti ile başvuran hastalar detaylı şekilde değerlendirilir. Yalnızca yaraya odaklanılmaz, aftın neden çıktığı da araştırılır. Gerekli durumlarda yönlendirici tetkikler yapılır ve kişiye özel tedavi planı oluşturulur. Amaç sadece mevcut aftı iyileştirmek değil, tekrarını da en aza indirmektir.
Ağız içindeki küçük bir yara gibi görünen aftlar, yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir. Doğru yaklaşım ve düzenli kontroller ile bu sorun büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. Ağız sağlığınızı korumak, genel sağlığınızı korumak anlamına gelir.
Turkish 
English